وظایف زن و شوهر نسبت به یکدیگر از دیدگاه اسلام
7466 بازدید
تاریخ ارائه : 1/24/2013 1:16:00 PM
موضوع: اخلاق و عرفان

وظایف زن و شوهر نسبت به یکدیگر از دیدگاه اسلام 

پرسش: وظایف همسر در قبال شوهر وبالعکس را از نظر اسلام توضیح دهید.

 پاسخگو: مصطفی سلیمانی

زندگی زناشویی قوام، تحکیم و استمرارش به محبت، دوستی، تفاهم، احترام متقابل و به رسمیت شناختن و رعایت حقوق همدیگر است. دین اسلام برای آن که محیط و اجتماع کوچک خانواده قوام پیدا کند و تداوم یابد، برای هر یک از زن و شوهر حقوقی در نظر گرفته و در مقابل این حقوق وظایفی را نیز برای آنان تعیین کرده است؛ چرا که خداوند هر جا حقی در نظر گرفته، تکلیفی را هم مقرر نموده است.
- وظایف زن و شوهر نسبت به یکدیگر از دیدگاه اسلام:
الف) وظایف مشترک بین زن و شوهر:
این وظایف، آنهایی هستند که انسجام عاطفی و معنوی بیشتری در خانواده ایجاد می کنند. عمده ترین این وظایف عبارت است از:
1- مهر ورزی دو همسر نسبت به یکدیگر: زن و شوهر باید نسبت به هم مهر و محبت داشته باشند و به ویژه این احساس را به یکدیگر ابراز کنند.
2- احترام و تکریم یکدیگر: همسران بایستی خود را عادت دهند در هر شرایطی، رفتارشان از چارچوب احترام و حفظ حرمت طرف مقابل خود خارج نشود.
3- بردباری و شکیبایی در برابر ناملایمات: زندگی خانوادگی، به ویژه در اوایل آن همراه با مشکلات و مسائل بسیاری است. برای مقابله با این مشکلات، زوجین بایستی تدابیر لازم را بیندیشند و به کار ببرند. یکی از اقدامات اساسی که در برابر همه مشکلات لازم است، برخورداری از روحیه بردباری و صبر در مقابل محرومیت ها و سختی هاست.
4- احترام به وابستگان همسر.
ب) وظایف اخلاقی شوهر نسبت به زن:
1- محبت ابتدایی نسبت به همسر: محبت بین زن و مرد در صورتی مطلوب و کامل است که ابتدا توسط شوهر اظهار شود. در مقابل این اظهار محبت، معمولاً عکس العمل زن، یک ارتباط متقابل توأم با محبت فراوان و گسترده است. اگر شوهری انتظار داشته باشد که همسرش نسبت به او ابراز محبت و علاقه بکند، بدون آنکه خود او در این کار پیش قدم شود، در ایجاد یک زندگی مطلوب و توأم با صمیمیت عاطفی موفق نخواهدبود.
2- احترام به همسر: مرد بایستی به همسر خود، بخصوص در حضور دیگران احترام بگذارد. این احترام باید توأم با صمیمیت و مهربانی باشد. زن نیازمند دریافت محبت و احترام از شوهر است، به ویژه هنگامی که در حضور دوستان و آشنایان قرار داشته باشد. این امر باعث می شود که زن از داشتن شوهر احساس افتخار و سربلندی کند و این احساس، شوق او را به زندگی زناشویی، و آمادگی وی را برای گذشت و بردباری در برابر محرومیت ها و سختی های احتمالی بیشترمی کند.
3- خوشرویی و خوش خلقی: مرد چون از قدرت جسمی و فیزیکی بیشتری نسبت به زن برخوردار است باید مراقبت کند در مواقع ناراحتی و خشم، تندی ها و سخت گیری های بیجا نداشته باشد. بر عکس،او باید در ایجاد یک فضای آرام، صمیمی و اطمینان بخش در محیط خانواده خود بکوشد. بدخلقی شوهر در خانواده باعث دلزدگی همسر و دیگر اعضای خانواده خواهد شد. این امر کاهش نفوذ گفته ها و دستورهای مرد بر روی آنان را به همراه دارد و در روند شکل گیری خصوصیات روانی و تربیتی که از وظایف بسیار مهم خانواده است، ایجاد اختلال و مشکل می کند.
4- ایجاد آسایش و توجه به نیازهای خانواده ـ از وظایف مهم شوهر آن است که نسبت به وسع و توان خود برای اعضای خانواده گشایش ایجاد کند. شوهر بایستی روحیه توجه به نیازهای زن و فرزندان را در محیط خانه داشته باشد و در بین کارهای خود برای رسیدگی به امور مختلف خانه برنامه ریزی کند . توجه به امور خانه از قبیل تهیه مایحتاج و خواسته های احتمالی همسر یا فرزندان از خصوصیاتی است که هم حکایت از توجه شوهر به کانون خانواده دارد و هم در همسر اطمینانی نسبت به شوهر به وجود می آورد که حتی در مواقع تنگدستی و مشکلات مالی او وظیفه خود می داند مراعات حال شوهر را بکند، چون از این نکته آگاه است که اگر چیزی در دسترس شوهر باشد از خانه و خانواده دریغ نخواهد کرد.
5- احساس غیرت نسبت به همسر: مرد باید همچون حصاری زن را در حمایت و مراقبت قرار دهد. این حالت، هم باید در مراقبت نسبت به عفاف و پاکدامنی زن باشد و هم در توجه به نیازهای عاطفی او. توجه مرد به عفاف همسر خویش شرط اولیه حفظ حریم خانواده و حفظ سلامت اخلاقی آن است. حالت غیرت و حمیت مرد اثر دیگری نیز در روحیه و رفتار زن دارد، به این صورت که در او احساس امنیت و اعتماد در پناه شوهر به وجود می آورد که یک احساس لذت بخش و مطلوب برای اوست و در افزایش عشق و محبت وی به شوهر مؤثر است.
6- از اشتباه‌ها و لغزش‌های زن صرف نظر کند: او را مورد عفو قرار دهد؛ زن را احترام و تجلیل کند؛ در کارهای خانه به وی کمک نماید و هرگز او را مورد اذیت و آزار قرار ندهد، قرآن در این‌باره می‌فرماید: «فَأَمْسِکُوهُن‌َّ بِمَعْرُوف‌ٍ أَوْ سَرِّحُوهُن‌َّ بِمَعْرُوف‌ٍ وَلاَ  تُمْسِکُوهُن‌َّ ضِرَارًا»(1) یا به نیکی و خوشی آنان را نگه‌دارید و یا به نیکی رها کنید و روا نیست که آنان را آزار دهید.
ج) وظایف اخلاقی زن نسبت به شوهر:
1- اطاعت از شوهر: اطاعت از شوهر و خود داری از نافرمانی او، از وظایف اولیۀ زن است. شکی نیست که غرض از اطاعت زن، فرمانبرداری او از شوهر است در اموری که مخالف احکام الهی نباشد، زیرا در همه حال حکم خداوند متعال بر حکم بشر مقدم است. پیامبر اکرم(ص) می فرمایند: «زنی نمی تواند حق خدا را ادا کند مگر این که حق شوهرش را ادا کند.»(2)
2- خوب شوهر داری: زن اگر به فن خوب شوهرداری آشنا باشد، می تواند با انجام وظایفی که خداوند بر عهدۀ او مقرر فرموده، خانه را به صورت «بهشت برین» درآورد و از شوهر و فرزندان خود، افرادی لایق، پویا، خلّاق و آبرومند بسازد و خانه را محل آسایش و فضیلت و خوشبختی قرار دهد.
شوهرداری در اسلام اهمیت بسیار زیادی دارد و در همین رابطه امام علی(ع) می فرمایند: «جهاد زن خوب شوهرداری است.»(3)
3- خوش اخلاقی: زن خوش اخلاق، در زندگی مشترک با همسر خود، زیبایی کلام و جذابیت بیان، زبان تشویق و ترغیب و تأیید و تکریم را سرمایۀ ارزشمند زندگی خویش می داند و هیچ فرصتی را برای «ابلاغ پیام» و «ابراز محبت» به شوهر از دست نمی دهد و لذا در تاریکی هم با همسر خویش با زبانی لین و آرام، شیرین و پرمعنا، گیرا و آرام بخش و به دور از اضطراب و تنش سخن می گوید.
پیامبر اسلام(ص) می فرمایند: «هر زنی که شوهرش را با زبانش بیازارد، خداوند هیچ کار واجب و مستحبی را از او نمی پذیرد و هیچ کار نیکش را قبول نمی کند تا وقتی که شوهرش را راضی کند.» اگر چه روزها روزه بگیرد و شب ها به عبادت مشغول شود.»(4)
4-احترام به شوهر: زن آگاه و مهربان به خوبی می داند که همۀ انسان ها ذاتاً محبت پذیر و قهرستیزند، همۀ انسان ها تکریم پذیر و تنبیه گریزند. هر کس به شخصیت خویش علاقه مند است و دوست دارد دیگران به او احترام بگذارند و هر کس که شخصیت او را محترم بشمارد محبوبش واقع می شود.
5-اظهار عشق و علاقه نسبت به شوهر: اگر شوهر بداند که محبوب واقعی زنش نیست، احساس بی کسی، تنهایی و غربت می کند و همیشه پژمرده، غمگین و ناراحت و مضطرب است. لیکن زن نیک اندیش و مهربان، محبت و دوستی خود را نسبت به شوهرش به زبان آورده و عشق و علاقه ی خود را در قالب واژه های طیب و زیبا و پر مفهوم عینیت می بخشد.
6-استقبال گرم از شوهر: یکی از سنت های بسیار نیکوی مسلمانان این است که هرگاه به یکدیگر می رسند، «سلام» می کنند، زیرا سلام کردن ایجاد انس، الفت و محبت می کند، کینه ها و کدورت ها را می زداید. بنابراین دو زوجی که نیاز به صداقت و صمیمیت بیشتری دارند، این دستور الهی را بیشتر باید رعایت نمایند.
7-تهیۀ غذای مناسب: امام صادق(ع) می فرمایند: «بهترین زنان شما(مسلمین) زنی است که خوشبو و خوش دستپخت باشد.»(5)
8- زینت و آرایش برای شوهر.


پی نوشت ها:
1. بقر(2) آیۀ 231.
2. المحدث النوری، مستدرک الوسائل، مؤسسة آل البیت، قم، 1408 ه.ق. ج2، ص552.
3. محمد باقر مجلسی، بحار الانوار، مؤسسه الوفاء، بیروت، 1404 ه.ق. ج3، ص252.
4. همان، ج103، ص244، ح 15.
5. محمد بن الحسن الحر العاملی، وسایل الشیعه، دار التراث العربی، بیروت، 1391 ق. ج14، ص15.