حقیقت عطسۀ صبر
5984 بازدید
تاریخ ارائه : 5/11/2013 8:35:00 AM
موضوع: اخلاق و عرفان

حقیقت عطسۀ صبر پرسش: سلام، آیا عطسه ی صبر صحت دارد؟! من اوایل اعتنایی نمی کردم، ولی جند مورد إتفاق افتاد که دیدم بهتر بود کار را به تعویق بندازیم، الان من خواستکار مناسب دارم. ولی همش صبر میاد، خواهش می کنم کمک کنین. پاسخگو: مصطفی سلیمانی پاسخ:پرسشگر گرامی! در واقع سوال شما از این قرار است:آیا بعد از عطسه باید صبر کرد؟ آیا در اسلام این دستور وارد شده است که در موقع تصمیم برای انجام کاری اگر کسی عطسه کند باید صبر کرد؟! در پاسخ به عنوان مقدمه خدمتتان عرض می کنیم:خرافات که جمع خرافه است به سخنان بیهوده و یاوه گفته می شود که اساس و پایه ای ندارند؛ نه مبنای علمی داشته و نه با عقل سازگار و نه با واقعیت ها تطابق دارد و قاعدتا نمی تواند با هیچ یک از پیام های ادیان الهی توجیه شود ولی با این وجود در بین تمامی اقوام و ملل و ادیان و جوامع حتی اصطلاحاً متمدن و امروزی و غربی کم و بیش رایج است. - ریشه تاریخی عطسه:مردم دوران جاهلیت به آداب و رسومى اعتقاد داشتند که در هیچ دین و آیینى، ریشه نداشته است. یکى از باورهاى رایج در آن دوران، تطیّر؛ یعنى فال بد زدن است. آنان عطسه کردن را مانند دیدن گوزن و کلاغ سیاه و... یکى از مصداق هاى فال بد مى دانستند.«امرؤ القیس» در شعرى سروده است: «و قد اغتدى قبل العطاس بهیکل» سحرگاهان قبل از عطسه هاى مردم به شکار مى روم.انسان هاى دوران جاهلیت اگر عطسه کننده را دوست داشتند، هنگام شنیدن عطسه اش مى گفتند: «عمراً و شباباً» همواره زنده و جوان باشى! ولى اگر از او بدشان مى آمد مى گفتند: «ریا و قحاباً» درد کبد و سرفه مزمن بگیرى! و نیز، اگر عطسه اى را مى شنیدند مى گفتند «بک لا بى» از خدا مى خواهم شومى عطسه ات را به خودت برگرداند نه به من!(1)ایرانیان باستان هم، هنگام عطسه کردن شخصى به او مى گفتند: «زه هزار سال» هزار سال دیگر زنده و جاوید باشى!(2)به گونه کلى، انسان هاى دوران جاهلیت عطسه کردن را نشانه مرگ مى دانستند و از این رو هنگام رسیدن مرگ شخصى مى گفتند: «لجم العطوس» مرگ هجوم آورد! و بین آنان اسبى وجود داشته است که آن را عاطوس؛ یعنى نشانه بدبختى مى نامیدند. چنان که از «رؤبه» نقل شده است: «لا أحب اللجم العاطوسا» فریاد مرگ آور عاطوس را دوست ندارم.(3)- عطسه و صبر؛ خرافه یا حقیقت؟! صبر کردن هنگام عطسه، تفکرى است که در دوران جاهلیت ریشه دارد. اما این اندیشه در اسلام بى اساس است. بلکه این دین مقدس به ما سفارش مى کند، هنگام عطسه کردن بگویید: «الحمد لله رب العالمین». چنان که در روایتى نورانى از امام صادق(ع) مى خوانیم: «من عطس ثم وضع یده على قصبة أنفه ثم قال الحمد لله رب العالمین کثیراً کما أهله و صلى الله على محمد النبى و آله و سلم یستغفر الله له طائر تحت العرش الى یوم القیامة»(4) هر کس عطسه کند سپس دستش را بر بینى اش بگذارد و بگوید: (سپاس بسیار خدایى را که آفریدگار جهانیان است همان گونه که شایسته ستایش است و درود خدا و سلام او بر محمد پیامبر و خاندانش)، ملکى در عرش تا روز قیامت برایش استغفار مى کند.و از «ابن عباس» نقل است: وقتى خداوند آدم(ع) را آفرید و روح در بدنش دمید آدم(ع) عطسه کرد و خدا به او الهام فرمود که بگوید: «الحمد لله رب العالمین».(5)بر اساس روایات اسلامى هر مسلمانى وظیفه دارد نه فقط هنگام عطسه کردن خود، خدا را شکر کند بلکه در وقت شنیدن عطسه شخص دیگر هم باید برایش دعا کند.- جایگاه عطسه و توصیه ها:براء بن عازب مى گوید: پیامبر خدا(ص) به هفت چیز ما را امر فرمود: 1. عیادت مریض؛ 2. تشییع جنازه؛ 3. آشکارا سلام کردن؛ 4. پذیرفتن دعوت; 5. دعا براى عطسه کننده؛ 6. یارى رساندن به مظلوم؛ 7. قسم بیهوده نخوردن.(6)هنگام عطسه کردن خدا را شکر مى کنیم. زیرا عطسه براى بدن بسیار مفید است. ابو بصیر در حدیثى از امام صادق(ع) نقل مى کند: عطسه پنج فایده دارد: 1. بیمارى جذام را دور مى کند؛ 2. باد و تورم مضرى را که در ناحیه سر و صورت به وجود مى آید، فرو مى نشاند؛ 3. از جمع شدن آب در چشم جلوگیرى مى کند؛ 4. منافذ بینى، دهان و حلق انسان را از انسداد ایمن مى سازد؛ 5. از بیرون آمدن مو در چشم محافظت مى کند.(7)- رابطه عطسه با ازدواج!با این مقدماتی که خدمتتان عرض کردیم، قطعاً مشخص شد که عطسه هیچ ارتباطی به انجام امور خیر و واجب ندارد. تعویق انداختن ازدواج، در مرور زمان جز پشیمانی، چیز دیگری در پی ندارد. اگر خواستگار مناسب دارید، حتماً پاسخ مثبت دهید و نگذارید با این بهانه ها که هیچ ریشه دینی ندارد، زندگی و جوانی تان تحت الشعاع خرافات قرار گیرد. البته بعضاً ممکن است بر حسب اتفاق، عطسه همزمان با بلایا و مشکلات بیاید، ولی اتفاق دلیل بنیان گذاری مبانی ما نمی شود.- نتیجه گیری:صبر کردن هنگام عطسه، کارى عامیانه و فاقد مدرک و سند است، تنها چیزى که در روایات وجود دارد این است که پس از عطسه گفته شود: «الحمد لله» یا اگر کسى عطسه کرد به او بگویید: «یرحمکم الله» و نیز مى فرمایند: در صورتى که صبر کردن هنگام عطسه به تشریع و بدعت منجر نشود حرام نیست؛ یعنى اگر کسى هنگام عطسه، صبر کند. ولى باورش این نباشد که دستور دین است گناهى مرتکب نشده است.پی نوشت ها:1. یوسف قرضاوى، دیدگاه هاى فقهى معاصر، ج 2، ص 129.2. سیوطى، درالمنثور، ج 1، ص 89، المطبة الفتح، جدة، الناشر دارالمعرفة.3. ابن منظور، لسان العرب، ج 12، ص 535، المطبعة دار احیاء التراث العربی، نشر أدب الحوزة.4. قطب الدین راوندى، الدعوات، ص 198، المطبعة أمیر، قم، نشر مدرسة الامام المهدی.5. مجلسی، بحارالانوار، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، 1403ق. ج 26، ص 325.6. أبو الفتح الکراجکی، معدن الجواهر، ص 59، المطبعة مهر استوار، الطبعة الثانیة، 1394هـ ق.7. على نمازى، مستدرک سفینة البحار، تهران، نشر سعدی، 1385هـ.ش. ج 7، ص 274.